Ra neuch ed San Giuän

Aiuto alla lettura:

Per poter scrivere in dialetto esistono delle convenzioni internazionali che però io non conosco, quindi, per semplicità mi sono inventato una grafia:

“eu” e “au” suono francese
Per indicare la strana “a” che usiamo in molte parole ho inserito al dieresi: ä, ad esempio tävu = tavolo
Ho reso la u francese con la dieresi: ü
La sh sta per quella s strascicata che usiamo ad esempio “shtuma” per stiamo
La (s) per la strana s ad esempio di “(s)uvu “ = giovani
La “r” va letta un po’ strascicata ad esempio “era” = aia, penso si chiami “rotacismo provenzale”
La “k” per i suoni duri della “c”, mentre “ch” per la “c” dolce

 

A’reva na neuch scüra, ma propi ed cùle che ti vaghi manc a giastmé anche se ti tiri (s)ü tüte ei Madone che ti cunusci. Vä (s)ä bain che almenu u ciuväva naint. U i’eva d’mäc en po d’äria, cul’äria fèeina feina ca mord. E u’reva shcü cumplèt.

Perdù ‘ntra neuch u turnäva a cä Antonio, o cume e divu tüch Toni. U r’eva stäch a r’ostu der pais cun ra scüsa cu duäva bitese d’acordi cun di paisàn per càic traväj. A dì ra veritä a bitèse d’acordi e r’avràn shciü a bitäie tre minute, peu, tra en bicèl e r’autr, e r’an bitäse a parlè du taimp e di stagiòn, che e son naint ciü cùle ed na vota, e r’an bitäse a parlè di (s)uvu, che na vota e rävu ciü rispét, e logicamaint e ran anche parlä di pochi sod che tüch e ‘rävu, piché anlura a r’eva miseria: “miseria naira”

Rivä a cä a ra fumna avrìa peu dìe che ra discusiòn a r’eva stäcia longa e dificile, ma che a ra féin e r’evu peu bitäse d’acordi, Madalena, o cume e divu tüch Lena, a r’avria fäch feinta ed cràdie e buna neuch.

Veramaint a r’oshtu però tüch e parlävu d’in gros prublema, na cosa ca fäva sagrinè tut er paìs. Dop che e r’evu pasä i surdä du Ré e r’ävu piäse tüt cus e r’evu destaintiäse ed rubè i surdä dei Marchés, dop cula maledéta maritìa dei väche, dop che e r’evu morte quäsi tüte ei véspe, pasä anche lò, n’autra desgräsia ar’eva caräie en ser paìs: E shéin: ei cashtägne, tantu bon-ne da mangé d’invarn, e piävu ra maritìa anche chile. En babòn u fäva u nì ent ei feuje, sciurtivu feura der gäle ch’ennivu grose e fävu skhè prima ra räma e peu anche r’aibu. E cui babòn, dop in po, e sciurtìvu feura paipaillon e vurävu via a ‘mpestè d’ i autre ciante.

I’aibu marävi, ent i’urtimi utun, e r’ävu lasciä carè bain poche cashtägne. D’ednach a ra desgräsia, tüt er paìs u r’äva da dì ra sua. Cul ciü decis u r’eva Tumä, cu diva che per fè bain veintäva brishè tüch i bosc: “en tant e brishràn anche si paipaillòn bastärd” u spiegäva a cui che piävu naint tant sur seriu ei sue idee.

Cui ciü istruì e dävu ra culpa ai staire, au su e a ra leuina. U i’eva anche cui che s’ra piävu cun cui di paìs da pè, giaint da naint fidèse. U i’eva anche chi u (s)iräva d’avainu vist caicoin endè ed neuch a sbardasunè si babòn ent i bosc de Viura. Giaint da galera!

“Però”, tüch e divu, “caicòs veinta feru”. “Su continua parài, ra proshima vota che päsu i surdä e r’avràn ciü gnete da rubène” u diva caichin autr. “Shèin, fè caicòs! Ma cosa?” e ‘n sima es ciò u r’eva fisäse Toni maintre cu turnäva a cä. Toni u r’eva en bestiòn, forshi en po grusè, mä, a ra so moda, u r’eva en bräv om.

Cume tüte er saire, dapé a cä sua, u vaga na mäsca, che anche sa saira lein andäva a späs cume se a fussa en crein, mä propri en crein fäch e finì. Andäva per li bosc a fè di dän a caicòin. Toni u ra cunusciäva bain e ui fäva manc caus. A ra cä d’ra Sgnura, cui ie stäva ciü neuin da saint ägn, e balävu. Ma Toni u’reva abituä a vag ei mäsche che balävu. U r’äva spiegäiru so nonu che ent i neuch sansa leuina i mäsche e tüch i spirit ed ra valäda es truvävu en tra cä ed ra Sgnura a fè féshta. D’autra pärt land’ e purävu endè? A r’oshtu avrìu naint ricevüie tantu vuruntè. E maintre che u caminäva silainsius en tra neuch, c’anniva saimpre ciü spssa, Toni u cumainsäva a cabalisè caicòs d’empurtant.

Rivä a cä, dop i solite rüsu cun ra fumna, per tüte ei cose che, au dì, chila a r’äva cumandäie e che chial u r’ova naint fäc, Toni u fä d’mäc che dì cu deuv endè entr’a stäla per baichè se la väca a r’äva fäch. U r’äva en testa na cosa cu d’väva fè. U säva che a s’ura léin en tra so stäla ui pasäva u spiriti fulàt.

Adés ei sòn ciü o u nié quäshi ciü neuin, mä na vota u nieva a bretti en si brich de Viura e anche en tüch i pas si da pè. I spirit fulàt es divertivu a fè di scars ai paisàn: a shteimè i shceuve, i rashstréi, i ciäv. Quand ra giant truvävu naint ciü caicòs e sävu (s)ä ch’u r’eva stäch ne spirit fulàt. Mä s’cuntaintävu naint ed lò, ui piashiva, ad eshaimpi, ent na stäla land ei eivu dui vitéi, ciü o menu du stés taimp, a euin ei dävu da mangè che gavävu a l’autr. Cus u capitäva? Euin u’nniva sciü bel grasutél e r’autr mägr paindr ra fäm. Ui piashiva parài, i cuntadèin e ru sävu ei piävu cum e r’evu, tant scangè ra testa ai spirit fulàt u’ré paind lavè ra testa ai äshu. Cula saira però Toni u r’äva da dìe dei cose serie a-u spirit fulàt e naint ei solite lamàinte per i soliti scars da fòi che s’edmurävu a fè.

Logicamaint cus’u r’eva maintre cu fäva u spirit fulàt? Cul fulandràn u r’eva maintre cu däva da mange a euin di dui vitéi, u däva ed ra pitànsa d’mäc a caiceuin di crinàt che ra treuva a r’äva fäch e u r’eva maintre che u scunfisciunäva ei cose che Toni u’r’äva bitä en bél ùrdine en tra stäla a ra saira.

Toni, citu citu, u aintra en tra stäla, sainsa viskè ra lush, anke piké anlura e r’ävu encu naint envaintära. U fä atainsiòn au shcü ed naint embratese, e u sara tüte ei porte. Cus’u fälu alura u spirit fulàt? U stä per turnè puro spirito e shcapè via dar gaib da land e campävu ei fain da ra fnera. Mä Toni u rè ciü leshtu e u dish ei parole segréte cu r’äva musträie sò parèin quande ti veu feimè ne spirit fulàt. Logicamaint e sòn cose da duvrè ed mäc en cäs d’eshtrema necessitä. U spirit fulàt us faima, u säva bain che cule parole e vurävu dì che Toni u d’väva dje caicòs ed granda empurtansa.

E r’an parläse per in bel poc e tuch i dui e r’an capì ra gravitä ed ra situasiòn. Peu e r’an salitäse da bon amish, u spiriti fulàt u ré anche schisäse per naint avài finì u so traväi, u r’äva manc steimä na sampa, mä, dop che r’evu parläse, u r’äva spreshia.

Ainträ en cä, Toni u r’ä shpiegäie tut a Lena? Chila a rä subi dìe: “Se tant ra väca a deuv encù naint fè, piché ti r’ä shtäie tant taimp parài en tra stäla au scü? Capite tèin….u deuv encu näsh cul cu ré bòn” e finì lèin. Mäh, Toni u painsäva:”se anche e ie shèpiegàisa tüt a Lena, tant chila a r’avrìa rtuvä còica cumplicasiòn, Mé dìe gnénte.”

Per i dì a venire tüt u re ‘ndäch cume saimpre. U ieva ki u ‘s lamaintäva du taimp, piké ui seiviva ra cieuvia, ki u’s lamaintäva piké u vuräva u sü, ki u parläva di burài, ke cul än e tardävu a näsh. Ki u risiva cun ra fumna, ki cun r’om, ki cun i’ausein. Tüt ent ra nurmalitä.

Peu, tüte er saire, quand u’nniva neuch, ed cùle neuch scüre scüre, paind en buca a-u luv, ei mäske e virävu per ei paìs, i shpirit e’nnivu padròn di vie e i shpirit fulàt saicävu ed fè càica neuva scardasunäda ai paisàn de Viura. Tüt cume u r’eva saimpre stäch!

Manc neuin u r’äva encu naint truvä na solusiòn scientifica ar prublema ed cule faifäle bastärde ke fävu ei gäle en sei feuje dei castägne. Mä Toni u’räva fidücia, u’säva d’avài (s)uä na bon-na cärta. E u rüva ra neuch ed san Giuän, ra neuch dei mäske, quande ra Prima a véna Istä. A ré ra neuch ed ra forsa ed ra Natüra, ra vita a trionfa ensima tüt, mä propi tüt.

E cula neuch u rä sucedüie na cosa che neuin u sra spetäva. E a-ré capitä propi ra neuch ed San Giuän, quande u su u ré culä, quande u ré ennu neuch paind en buca a-u luv, quande tüch es pruntävu ai solite cose ke es fàn prima d’endè a deimì. Ed mäc Toni u’reva agitä, u rneshiva naint a stè faim, u shpetäva caicòs mä u s’encaläva naint diru a neuin piké chial cu r’eva saimpre tant tranquìl, propi sa saira lèin u r’avaisa ei feu a còl. U smiäva cu savaisa ke cus u stäva per capitè.

Painsè ke er paìs u r’eva tüt tranquil, cume saimpre, a pärt ei solite discusiòn, ei rüsu tra cui ke erevu mäi endäch d’acordi, er tante parole feura vìa ke es dishu tüch i dì. A r’impruvìs, da càica pärt vars san Giäcu, caiceuin u rä cumainsä a saintì en burdél. Sùbi divu cu r’eva en burdèl mä peu, a scutè méi, tüch e son adäsu ca r’eva na vera e propria müshica.

Shèin, na müshica ent’ìn bosc! U r’élu pushibile?E püra u’ieva neuin mutiv ed fè fésta, u r’eva manc mort ei padròn du Stät. A’ r’eva propi na musica, ca’saintiva saimpre ciü fort e a ainciva ra valäda.

Cus fè? Tüch e sòn shurtì dan cä, a r’oshtu u i’eva ciü neuin, Pàinste ke fina ei padròn ed r’oshtu, kirius ed ra nuvitä, u diva a tüch ed sciurtì a baikè cus ui fussa. U ieva caiceuin en po ciü mol e chial u ie shpiegäva ed dèse n’andi, ke veintäva ‘ndè, ke adés u ieva naint taimp per baiv, ke r’ävu tüt u taimp dumàn.

Parài tüch, mä propi tüch, omi, fumne, véi e prima ed tüch i masnä e sòn enviasäse shü per le Gianke, per baikè cusa fussa sa musica. I primi ke sòn rivä e sòn bitäse a cantè, a bramè, a fé di shivu, parài ke anke cui ke ennivu shü cun cälma e son bitäse a caminè ed cursa. Quande anke i’urtimi e sòn rivä en ser prä eràn visht na cosa incredibile, ne spetäcul ke r’ävu forshi càica vota imaginä mä ke r’ävu mäi aushinä.

Mäske ed tüte i’etä e fäce en tüte er manère pushibili e imaginäbili e balävu alegramaint. Se tnivu per man, ki u gnäva almenu euina, o per na piota, o per i corn, sgond cus e r’ävu.

Di shpirit, ke neuin u sävù shpieghè bàin cum’e r’evu fäch e sunävu di shtrimaint ke neuin u r’äva mäi visht. Si Shtrimaint e laschävu ent r’äria n’armunìa ke a ‘ncantäva tüch: person-ne, béshtie, shpirit e mäske.

I Sphèirit di bosc, ke erevu encù maintre ke carävu (s)ù dai brich, e piävu a brastta ei madäme de Viura, ke per prime e-revu rivä en ser prä e i’envitävu a balè. Tüte cume e-revu bon-ne, sainsa problema per i päs o per se baräke lèin. Anke i’omi però e i masnä e purävu pä tirese endrè dednanch a na fèsta du genere: musica, bäl, culùr, tüch ke grignävu e ke cantävu.

Parài tüch mä propi tüch e sòn bitäse a balè maintre ke di sunadur, ke neuin u’rò mä sachü spieghè cume fussu, e sunävu di strimanit mäi vist e sunävu, sunävu, sunävu.

A-r’eva ra neuch ed San Giuän e ra leuina a fäva cioir a tüt ei mond: òmi, fumne, mashnä, véi e véje, mäske e shpirit d’ogni short sunävu e balävu per mandè via per saimpre da ra valäda anke r’urtima deshgräsia: cule faifäle bastärde kes mangiävu er nostre cashtägne.

Propi cùle castagne der person-ne, der béstie, der mäske, di shpirit fulàt ed tüch i’auch shpirit ke da saimpre eràn vivü e vivu ent i nostr paìs.

Enzo

Bookmark the permalink.

Lascia un commento